 |
| Rửa mũi đúng cách và chăm sóc tại nhà giúp bé ho, sổ mũi nhanh hồi phục |
Bé ho húng hắng, sổ mũi cả tuần không khỏi, đêm ngủ khò khè khiến mẹ lo lắng không biết có nên cho bé uống thuốc không, rửa mũi thế nào cho đúng và khi nào thì phải đi khám. Thực tế, ho và sổ mũi là hai triệu chứng hô hấp trên rất thường gặp ở trẻ nhỏ, đa số do virus và sẽ tự khỏi trong 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách tại nhà.
Bài viết này hướng dẫn mẹ cách chăm sóc bé ho, sổ mũi tại nhà đúng cách, kỹ thuật rửa mũi an toàn theo từng độ tuổi, những loại thuốc tuyệt đối không tự dùng cho bé và các dấu hiệu cảnh báo cần đưa bé đi khám ngay.
Những điểm quan trọng nhất trong bài
- Ho, sổ mũi ở trẻ nhỏ phần lớn do virus, thường tự khỏi trong 7-10 ngày, chăm sóc đúng cách tại nhà là đủ trong hầu hết trường hợp.
- Rửa mũi bằng nước muối sinh lý 0.9% đúng kỹ thuật giúp bé dễ thở, ăn ngủ ngon hơn; tránh bơm rửa mạnh bằng xi lanh.
- Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh, siro ho không kê đơn cho trẻ nhỏ hay thuốc co mạch khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
- Đưa bé đi khám ngay nếu sốt cao kéo dài, thở nhanh, rút lõm lồng ngực, khò khè, bỏ bú hoặc li bì.
Vì sao trẻ nhỏ dễ ho, sổ mũi?
Hệ miễn dịch của trẻ nhỏ còn non nớt, đang trong quá trình "học" để nhận diện và chống lại các tác nhân gây bệnh, vì vậy bé có thể ốm vặt nhiều lần trong năm, nhất là giai đoạn đi nhà trẻ hoặc khi thời tiết giao mùa. Tác nhân phổ biến nhất là virus, trong đó rhinovirus là thủ phạm chính của cảm lạnh thông thường với biểu hiện hắt hơi, sổ mũi trong rồi chuyển đặc dần, ho khan hoặc ho có đờm nhẹ.
Ngoài virus, khói thuốc lá, bụi mịn, không khí khô do điều hòa và thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng khiến niêm mạc mũi họng của bé bị kích ứng, dẫn đến ho và sổ mũi kéo dài. Hiểu được nguyên nhân giúp mẹ bình tĩnh hơn: đa số trường hợp không phải bệnh nặng và không cần kháng sinh, vì kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn chứ không diệt được virus.
Chăm sóc bé ho, sổ mũi tại nhà đúng cách
Việc đầu tiên mẹ cần làm là cho bé bú hoặc uống đủ nước. Với bé còn bú mẹ, hãy cho bé bú thường xuyên hơn bình thường, vì sữa mẹ vừa bổ sung nước vừa cung cấp kháng thể. Với bé lớn hơn, cho bé uống thêm nước ấm, nước canh loãng; tránh đồ uống lạnh và đồ ngọt nhiều.
Giữ không khí trong phòng đủ ẩm và thoáng. Mẹ có thể dùng máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước trong phòng điều hòa, duy trì độ ẩm khoảng 40-60%. Vệ sinh phòng sạch sẽ, hạn chế bụi, tuyệt đối không để bé hít khói thuốc lá. Khi bé ngủ, kê cao đầu bằng gối mỏng phù hợp độ tuổi để dịch mũi không chảy ngược xuống họng gây ho nhiều về đêm.
Cho bé nghỉ ngơi nhiều hơn, hạn chế đưa bé đến nơi đông người trong những ngày ốm để tránh lây chéo thêm tác nhân khác. Mẹ theo dõi nhiệt độ của bé 2-3 lần mỗi ngày, đếm nhịp thở khi bé ngủ yên và quan sát xem bé có khò khè, rút lõm lồng ngực hay bỏ bú không. Ghi lại diễn tiến từng ngày giúp mẹ đánh giá được bé đang cải thiện hay xấu đi, và cung cấp thông tin hữu ích nếu cần đi khám.
Hướng dẫn rửa mũi an toàn cho bé
Rửa mũi giúp làm loãng dịch nhầy, bé dễ thở và ăn ngủ ngon hơn, nhưng phải làm đúng kỹ thuật để tránh tổn thương niêm mạc mũi hay đẩy dịch vào tai giữa.
Với trẻ sơ sinh và trẻ dưới 6 tháng, mẹ nhỏ 1-2 giọt nước muối sinh lý 0.9% vào mỗi bên mũi, đợi vài giây cho dịch loãng rồi dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng hút nhẹ nhàng. Mỗi ngày thực hiện 2-3 lần, tốt nhất là trước cữ bú và trước khi ngủ để bé bú và ngủ ngon hơn.
Với trẻ từ 6 tháng trở lên, mẹ có thể dùng bình xịt nước muối sinh lý dạng phun sương, xịt nhẹ vào mỗi bên mũi rồi để dịch chảy ra tự nhiên, lau sạch bằng khăn mềm. Với bé lớn đã biết xì mũi, mẹ dạy bé xì từng bên một cách nhẹ nhàng, không xì quá mạnh.
Mẹ lưu ý không dùng xi lanh bơm nước mạnh vào mũi bé, không tự pha nước muối tại nhà với nồng độ không đảm bảo, và không lạm dụng rửa mũi quá nhiều lần trong ngày vì có thể làm khô niêm mạc mũi. Dụng cụ hút mũi, bình xịt cần được vệ sinh sạch sẽ sau mỗi lần dùng.
Những thuốc mẹ tuyệt đối không tự dùng cho bé
Đây là phần quan trọng nhất mà nhiều mẹ hay mắc sai lầm. Kháng sinh không có tác dụng với cảm lạnh do virus, tự ý dùng kháng sinh không giúp bé khỏi nhanh hơn mà còn gây loạn khuẩn đường ruột, kháng thuốc và che lấp triệu chứng của bệnh khác. Chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ khám và xác định có nhiễm khuẩn, ví dụ viêm tai giữa, viêm phổi hay viêm xoang do vi khuẩn.
Siro ho không kê đơn cũng không được khuyến cáo cho trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi, vì có thể gây tác dụng phụ nguy hiểm mà hiệu quả chưa được chứng minh. Tương tự, thuốc co mạch nhỏ mũi, thuốc kháng histamin hay corticoid xịt mũi đều cần chỉ định của bác sĩ về loại thuốc, liều dùng và thời gian dùng. Với trẻ nhỏ, ho là phản xạ có lợi giúp tống đờm và dị vật ra khỏi đường thở, nên việc "cắt ho" bằng mọi giá không phải lúc nào cũng đúng.
Nếu bé sốt trên 38,5 độ và khó chịu nhiều, mẹ có thể dùng thuốc hạ sốt đúng liều theo cân nặng và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, đồng thời chườm ấm, cho bé mặc thoáng. Tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ em.
Dấu hiệu cảnh báo cần đưa bé đi khám ngay
Mẹ hãy đưa bé đi khám ngay khi bé sốt cao trên 39 độ không đáp ứng thuốc hạ sốt, sốt kéo dài quá 3 ngày, hoặc trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38 độ trở lên. Các dấu hiệu hô hấp nguy hiểm gồm thở nhanh, thở rít, khò khè, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng hoặc bé tím tái quanh môi.
Ngoài ra, cần đi khám khi bé bỏ bú, bỏ ăn hoàn toàn, li bì khó đánh thức, nôn nhiều, ho ra máu, đau tai dữ dội hoặc tình trạng ho sổ mũi kéo dài quá 10 ngày không cải thiện, thậm chí nặng dần. Khi đi khám, mẹ mang theo danh sách thuốc bé đã dùng và ghi chú diễn tiến bệnh từng ngày để bác sĩ đánh giá nhanh và chính xác.
Câu hỏi thường gặp khi bé ho, sổ mũi
Bé ho sổ mũi bao lâu thì khỏi?
Cảm lạnh thông thường do virus thường diễn biến 7-10 ngày, ho có thể kéo dài thêm vài ngày sau khi hết sổ mũi. Nếu sau 10 ngày không cải thiện hoặc có dấu hiệu nặng dần, mẹ nên đưa bé đi khám.
Có nên kiêng tắm cho bé khi bị ho sổ mũi không?
Không cần kiêng tắm. Mẹ vẫn tắm cho bé bình thường bằng nước ấm trong phòng kín gió, tắm nhanh và lau khô, mặc ấm ngay sau tắm. Giữ vệ sinh sạch sẽ giúp bé thoải mái và nhanh hồi phục hơn.
Bé sổ mũi xanh có phải đã bị viêm xoang và cần kháng sinh không?
Nước mũi chuyển từ trong sang vàng hoặc xanh trong vài ngày đầu của cảm lạnh là diễn tiến bình thường của virus, không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn hay cần kháng sinh. Chỉ khi kèm sốt cao kéo dài, đau mặt, hôi miệng hoặc kéo dài bất thường, bác sĩ mới đánh giá có nhiễm khuẩn hay không.
Rửa mũi cho bé mỗi ngày có tốt không?
Rửa mũi chỉ nên thực hiện khi bé đang sổ mũi, nghẹt mũi, với tần suất 2-3 lần mỗi ngày. Khi bé khỏe, không cần rửa mũi thường xuyên vì có thể làm khô niêm mạc mũi tự nhiên.
Lời kết
Ho và sổ mũi là "bạn đồng hành" quen thuộc trong những năm đầu đời của bé, và phần lớn các đợt ốm đều qua đi nhẹ nhàng khi mẹ chăm sóc đúng cách: đủ nước, mũi thông thoáng, không khí ẩm sạch và kiên nhẫn theo dõi. Điều mẹ cần ghi nhớ nhất là không tự ý dùng kháng sinh hay siro ho cho bé, và luôn tin vào những dấu hiệu cảnh báo của cơ thể con.
Nếu bé vừa ho sổ mũi vừa sốt, mẹ đọc thêm bài viết về cách phân biệt sốt mọc răng và sốt virus trên blog Mẹ Yêu Em để xử lý đúng từng tình huống.
Bài viết mang tính tham khảo theo hướng dẫn chăm sóc trẻ ốm thông thường của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) qua kênh HealthyChildren, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Khi bé có dấu hiệu bất thường, mẹ hãy đưa bé đi khám sớm.
Góc thảo luận của mẹ